موتور برق برای آسانسور؛ راهنمای محاسبه توان و انتخاب مدل
قطع برق در یک ساختمان چندطبقه فقط به خاموششدن چراغها محدود نمیشود. اگر آسانسور از کار بیفتد، رفتوآمد سالمندان، بیماران، کودکان و ساکنان طبقات بالا دشوار میشود و در بعضی شرایط ممکن است کابین بین طبقات متوقف شود. به همین دلیل بسیاری از مدیران ساختمان میپرسند: برای آسانسور چه موتور برقی لازم است و چند کیلووات باید انتخاب کنیم؟
پاسخ دقیق را نمیتوان فقط از روی تعداد طبقات یا ظرفیت نوشتهشده روی کابین تعیین کرد. نوع برق ورودی، توان موتور کششی، جریان نامی، جریان راهاندازی، نوع تابلو و درایو، وجود سیستم نجات اضطراری و بارهای همزمان ساختمان همگی در انتخاب اثر دارند. در این راهنما روش درست بررسی این اطلاعات، تفاوت برق اضطراری و برق پشتیبان کامل، انتخاب تکفاز یا سهفاز و نقش ATS را مرحلهبهمرحله توضیح میدهیم.
آیا موتور برق میتواند آسانسور را راهاندازی کند؟
بله، به شرط آنکه مولد از نظر ولتاژ، تعداد فاز، توان نامی، ظرفیت لحظهای، پایداری فرکانس و سازگاری با تابلو فرمان متناسب باشد. آسانسور یک مصرفکننده ساده مانند لامپ نیست. موتور کششی یا پمپ هیدرولیک در زمان شروع حرکت و تغییر وضعیت، بار متفاوتی به منبع برق وارد میکند و تجهیزات الکترونیکی تابلو نیز به افت ولتاژ و فرکانس حساساند.
در بعضی ساختمانها هدف فقط این است که هنگام قطع برق، کابین به نزدیکترین طبقه برسد و در باز شود. این وظیفه معمولاً بر عهده سامانه نجات اضطراری یا ARD است. اما اگر قرار باشد آسانسور در مدت قطعی برق چندین بار و به شکل عادی کار کند، به منبعی با توان و طراحی متفاوت نیاز داریم. بنابراین پیش از خرید باید سطح انتظار ساختمان روشن شود.
برق اضطراری آسانسور دقیقاً برای چه کاری لازم است؟
۱. فقط تخلیه ایمن کابین
در این سناریو هدف ادامه سرویس عادی نیست؛ سامانه نجات اضطراری، کابین را با کنترل مشخص به نزدیکترین طبقه میرساند و در را باز میکند. وجود ARD به معنی تأمین برق کامل آسانسور برای ساعات طولانی نیست و وضعیت باتریها و عملکرد آن باید در سرویسهای دورهای بررسی شود.
۲. ادامه کار آسانسور هنگام قطعی برق
اگر ساختمان میخواهد آسانسور در زمان خاموشی همچنان قابل استفاده باشد، مولد باید بار آسانسور را در شرایط واقعی تحمل کند. زمان انتقال برق، ترتیب راهاندازی، تعداد سفر مجاز، بار کابین و همزمانی با پمپ آب و روشنایی نیز باید در طراحی تابلو اضطراری مشخص شود.
۳. تأمین آسانسور همراه با مشاعات
در بسیاری از مجتمعها یک موتور برق قرار است آسانسور، پمپ آب، روشنایی راهپله، آیفون و دوربینها را همزمان تغذیه کند. در این حالت جمع ساده توانهای روی پلاک کافی نیست؛ باید بزرگترین بار راهاندازی و ترتیب روشنشدن مصرفکنندهها نیز بررسی شود. برای شناخت دقیقتر رفتار پمپ میتوانید راهنمای محاسبه موتور برق برای پمپ آب را نیز بخوانید.
موتور برق آسانسور چند کیلووات باید باشد؟
برای پاسخ حرفهای، ابتدا اطلاعات زیر از پلاک موتور، تابلو فرمان و درایو آسانسور جمعآوری شود:
- تکفاز یا سهفاز بودن ورودی تابلو
- ولتاژ و فرکانس ورودی
- توان موتور بر حسب کیلووات یا اسب بخار
- جریان نامی و حداکثر جریان ورودی درایو
- نوع آسانسور: کششی، گیرلس یا هیدرولیک
- نوع راهاندازی و مشخصات درایو یا اینورتر آسانسور
- توان مدار فرمان، ترمز، فن، روشنایی کابین و اپراتور در
- سایر بارهایی که همزمان از مولد تغذیه میشوند
سپس ظرفیت مولد باید با نظر سازنده یا سرویسکار آسانسور و متخصص برق محاسبه شود. برای یک بار سهفاز متعادل، توان ظاهری از رابطه زیر به دست میآید:
این عدد هنوز بهتنهایی ظرفیت نهایی موتور برق نیست. راندمان، ضریب توان، رفتار درایو، افت ولتاژ مجاز، ظرفیت اضافهبار کوتاهمدت و بارهای همزمان باید بررسی شوند. به همین علت تبدیل مستقیم «اسب موتور آسانسور» به «کیلووات موتور برق» میتواند نتیجه اشتباه بدهد.
یک مثال آموزشی، نه نسخه خرید
فرض کنید روی ورودی یک تابلو آسانسور سهفاز، ولتاژ ۳۸۰ ولت و جریان نامی ۱۵ آمپر درج شده باشد. توان ظاهری نامی ورودی تقریباً برابر است با:
۱٫۷۳۲ × ۳۸۰ × ۱۵ ÷ ۱۰۰۰ ≈ ۹٫۹ kVA
اما از این مثال نمیتوان نتیجه گرفت که هر مولد ۱۰ کیلوواتی برای آن آسانسور مناسب است. حداکثر جریان ورودی درایو، شتابگیری، بار کابین، تلفات، کیفیت خروجی مولد و مصرف همزمان باید جداگانه کنترل شوند. عدد نهایی باید از سوی متخصص پروژه تأیید شود.
چرا ظرفیت کابین و تعداد طبقات کافی نیست؟
دو آسانسور ششنفره ممکن است توان و رفتار الکتریکی یکسانی نداشته باشند. ارتفاع حرکت، سرعت، نوع موتور، نسبت تعادل وزنه، نوع درایو، گیربکسدار یا گیرلس بودن و شیوه کنترل حرکت روی مصرف اثر میگذارند. تعداد طبقات نیز بهتنهایی توان لحظهای موتور را مشخص نمیکند؛ بیشتر بر مدت حرکت و الگوی استفاده اثر دارد.
بنابراین جدولهایی که فقط بر اساس «۴ نفره، ۶ نفره یا ۸ نفره» یک توان قطعی پیشنهاد میکنند، برای خرید نهایی کافی نیستند. این اطلاعات شاید برای برآورد اولیه مفید باشند، اما جای پلاکخوانی و بررسی تابلو را نمیگیرند.
موتور برق تکفاز یا سهفاز برای آسانسور؟
نوع خروجی مولد باید با ورودی واقعی تابلو آسانسور هماهنگ باشد. بسیاری از آسانسورهای ساختمانی ورودی سهفاز دارند؛ حتی اگر برق بخشهای دیگری از ساختمان تکفاز باشد. در این شرایط، خرید موتور برق تکفاز صرفاً به دلیل توان اسمی بالا مشکل را حل نمیکند.
| وضعیت ورودی آسانسور | انتخاب قابل بررسی | نکته کلیدی |
|---|---|---|
| تابلو سهفاز ۳۸۰ ولت | مولد سهفاز سازگار | جریان قابل ارائه در هر فاز و تعادل بار کنترل شود. |
| تابلو تکفاز ۲۲۰/۲۳۰ ولت | مولد تکفاز متناسب | جریان ورودی و ظرفیت لحظهای ملاک باشد. |
| اطلاعات نامشخص یا تابلو تبدیلشده | خرید تا زمان بررسی متوقف شود | پلاک موتور بهتنهایی نوع ورودی کامل تابلو را نشان نمیدهد. |
در مولد سهفاز، علاوه بر توان کل، آمپر قابل دسترس در هر فاز مهم است. همچنین اگر بارهای تکفاز مشاعات به همان مولد متصل شوند، باید بین فازها بهدرستی توزیع شوند تا عدم تعادل شدید ایجاد نشود.
نقش توان نامی و حداکثر توان در انتخاب
توان نامی مقداری است که دستگاه برای کار مداوم ارائه میکند. حداکثر توان معمولاً برای بازهای کوتاه قابل استفاده است. انتخاب آسانسور نباید فقط بر اساس عدد بزرگتر روی بدنه یا تبلیغ محصول انجام شود؛ زیرا آسانسور ممکن است در هر بار حرکت، مولد را تحت بار قابل توجه قرار دهد.
در ارزیابی اولیه، توان نامی، جریان هر فاز و پاسخ مولد به تغییر ناگهانی بار مهمتر از اتکا به حداکثر توان تبلیغاتی هستند. اگر میخواهید تفاوت کاربردهای سبک و سنگین را بهتر بشناسید، مقاله موتور برق صنعتی چیست و چه فرقی دارد؟ مکمل مناسبی است.
آیا AVR برای آسانسور کافی است؟
AVR یا سیستم تنظیم خودکار ولتاژ به کنترل ولتاژ خروجی مولد کمک میکند، اما معادل اینورتر نیست و بهتنهایی تضمین نمیکند که هر تابلو فرمان یا درایوی با مولد سازگار باشد. در آسانسورهای دارای تجهیزات الکترونیکی، علاوه بر ولتاژ باید فرکانس، افت لحظهای، شکل بار و دستورالعمل سازنده درایو بررسی شود.
موتور برق اینورتری خروجی را با مدار الکترونیکی مدیریت میکند و در برخی کاربردهای حساس گزینه قابل بررسی است؛ بااینحال عنوان «اینورتری» نیز جای محاسبه توان و تأیید سازگاری را نمیگیرد. برای آشنایی بیشتر، راهنمای موتور برق اینورتری را ببینید.
ATS در موتور برق آسانسور چه کاری انجام میدهد؟
ATS یا سیستم انتقال خودکار برق قطع برق شبکه را تشخیص میدهد و مسیر تغذیه را طبق طراحی به منبع اضطراری منتقل میکند. اما چند اصطلاح نزدیک به هم وجود دارد:
- پورت ATS: محل یا قابلیت ارتباط موتور برق با سامانه ATS؛ به معنی همراهبودن تابلو نیست.
- تابلو ATS همراه: تابلویی که همراه دستگاه عرضه شده و باید از نظر ظرفیت و منطق کنترل بررسی شود.
- Auto Start: امکان روشنشدن خودکار موتور؛ انتقال ایمن بار همچنان به مدار و تجهیزات مناسب نیاز دارد.
در پروژه آسانسور، زمان تأخیر راهاندازی، گرمشدن اولیه موتور برق، انتقال بار، برگشت برق شهر و جلوگیری از اتصال همزمان دو منبع باید در تابلو تعریف شود. بهتر است آسانسور پس از پایدارشدن ولتاژ و فرکانس مولد وارد مدار شود، نه همزمان با لحظه روشنشدن دستگاه.
موتور برق یا UPS و سیستم نجات اضطراری؟
| راهکار | کارکرد اصلی | محدودیت مهم |
|---|---|---|
| ARD یا نجات اضطراری | رساندن کابین به طبقه و بازکردن در | برای سرویس عادی طولانیمدت طراحی نشده است. |
| UPS مناسب آسانسور | تأمین فوری برق در طراحیهای سازگار | ظرفیت باتری، توان لحظهای و هزینه افزایش مییابد. |
| موتور برق | تأمین برق در خاموشیهای طولانیتر | راهاندازی فوری نیست و به نصب، تهویه، سوخت و تابلو انتقال نیاز دارد. |
در بعضی ساختمانها ترکیب ARD و موتور برق منطقیتر است: ARD فاصله کوتاه تا آمادهشدن مولد را پوشش میدهد و پس از پایدارشدن برق اضطراری، آسانسور طبق برنامه محدود ساختمان وارد سرویس میشود.
کدام مدلهای انجیکا برای بررسی اولیه مناسباند؟
مدل نهایی فقط بعد از دریافت عکس پلاک موتور، مشخصات تابلو و فهرست بارهای همزمان قابل پیشنهاد است. بااینحال در محصولات فعلی انجیکا، گزینههای زیر برای پروژههایی که به خروجی سهفاز نیاز دارند قابل بررسی اولیهاند:
| مدل | توان نامی / حداکثر | خروجی و کاربرد قابل بررسی |
|---|---|---|
| ENGIKA EG10500-EST | ۸ / ۸٫۵ کیلووات | تکفاز و سهفاز؛ فقط برای پروژهای که محاسبات جریان و راهاندازی آن در این محدوده تأیید شود. |
| ENGIKA EG13500-ETP | ۱۰ / ۱۱ کیلووات | تکفاز و سهفاز، سهگانهسوز؛ برای نیازهای متوسط پس از بررسی بار هر فاز. |
| ENGIKA EG18500-EST | ۱۴ / ۱۵ کیلووات | دو سیلندر، تکفاز و سهفاز؛ برای بارهای بالاتر یا ترکیب آسانسور و بخشی از مشاعات قابل ارزیابی است. |
| ENGIKA EG25000-EST | ۱۸ / ۲۰ کیلووات | دو سیلندر، تکفاز و سهفاز؛ برای پروژههای پرتوانتر، مشروط به محاسبه مهندسی کامل. |
هر چهار مدل بالا دارای مشخصات رسمی متفاوتی هستند و قرارگرفتن در این جدول به معنی تأیید خودکار برای هر آسانسور نیست. برای آشنایی با ساختار مدلهای پرتوانتر، مقاله چرا موتور برق دو سیلندر؟ و معرفی موتور برقهای انجیکا را مطالعه کنید.
چکلیست اطلاعات لازم قبل از استعلام
- عکس واضح پلاک موتور آسانسور
- عکس پلاک و مشخصات ورودی تابلو فرمان یا درایو
- نوع برق ورودی ساختمان و آسانسور
- ظرفیت کابین، تعداد توقف و نوع سیستم
- مشخصکردن هدف: تخلیه اضطراری یا ادامه سرویس
- فهرست پمپ آب، روشنایی و تجهیزات مشاعی که باید همزمان روشن بمانند
- محل نصب، امکان خروج دود و تهویه
- نیاز یا عدم نیاز به راهاندازی و انتقال خودکار
اگر قرار است مولد چند ساعت در هر نوبت کار کند، ظرفیت باک، تهویه، برنامه سرویس و بار متوسط نیز اهمیت دارد. مقاله موتور برق چند ساعت کار میکند؟ جزئیات بیشتری در این زمینه ارائه میدهد.
اشتباهات رایج در خرید موتور برق آسانسور
- انتخاب توان فقط بر اساس تعداد نفرات یا طبقات
- استفاده از حداکثر توان بهجای توان نامی
- نادیدهگرفتن سهفاز بودن ورودی و آمپر هر فاز
- فرض اینکه وجود AVR همه مشکلات کیفیت برق را حل میکند
- یکیدانستن پورت ATS با تابلو ATS همراه و نصبشده
- اضافهکردن پمپ و مشاعات بدون محاسبه همزمانی بار
- نصب دستگاه در پارکینگ یا فضای بسته بدون مسیر ایمن خروج دود
- اتصال دستی و غیراصولی مولد به شبکه داخلی ساختمان
سؤالات متداول
برای آسانسور ششنفره چه موتور برقی بخریم؟
ظرفیت ششنفره برای تعیین توان کافی نیست. عکس پلاک موتور، ورودی درایو، نوع فاز، جریان نامی و بارهای همزمان لازم است. پس از محاسبه میتوان محدوده توان و مدل مناسب را مشخص کرد.
آیا موتور برق ۱۰ کیلووات برای آسانسور کافی است؟
ممکن است برای بعضی پروژهها کافی و برای برخی دیگر ناکافی باشد. علاوه بر توان کل، جریان هر فاز، توان لحظهای موردنیاز، مشخصات درایو و وجود بارهایی مانند پمپ آب باید بررسی شود.
برای آسانسور حتماً موتور برق سهفاز لازم است؟
اگر ورودی تابلو آسانسور سهفاز باشد، منبع پشتیبان نیز باید خروجی سهفاز سازگار فراهم کند. در سیستمهای تکفاز، شرایط متفاوت است؛ تشخیص باید از روی تابلو و نقشه برق انجام شود.
آیا موتور برق اینورتری برای تابلو آسانسور بهتر است؟
مدیریت الکترونیکی خروجی در مدل اینورتری میتواند برای برخی تجهیزات حساس مزیت باشد، اما سازگاری به مشخصات واقعی تابلو و درایو وابسته است. هیچ نوع مولدی بدون محاسبه و تأیید فنی صرفاً به دلیل نام فناوری انتخاب نمیشود.
آیا میتوان آسانسور و پمپ آب را با یک موتور برق روشن کرد؟
بله، اگر توان نامی، ظرفیت لحظهای و ترتیب راهاندازی برای هر دو بار کافی باشد. معمولاً مدیریت بار و جلوگیری از شروع همزمان دو موتور، انتخاب را مطمئنتر میکند.
جمعبندی
انتخاب موتور برق برای آسانسور با یک جدول عمومی یا تعداد طبقات انجام نمیشود. ابتدا باید مشخصات موتور، تابلو فرمان، درایو، فاز و جریان ورودی ثبت شود؛ سپس بارهای همزمان و هدف ساختمان از برق اضطراری مشخص گردد. توان نامی و آمپر هر فاز، سازگاری با کنترلر، ATS صحیح و نصب ایمن همگی به اندازه عدد کیلووات اهمیت دارند.
برای دریافت پیشنهاد اولیه، عکس پلاک موتور و تابلو آسانسور را همراه فهرست مصرفکنندههای مشاعات برای کارشناسان ENGIKA ارسال کنید. پس از بررسی میتوان تعیین کرد کدام محدوده توان و کدام ساختار دستگاه ارزش بررسی دارد.
برای دریافت مشاوره تخصصی، انتخاب مدل مناسب یا ثبت سفارش با کارشناسان ما تماس بگیرید:
آقای قاضی: 0922-4201520
دفتر فروش: 021-33921584
پشتیبانی فنی: آقای مهدوی – تیم خدمات ENGIKA